Kobiety muzyki współczesnej: Olga Neuwirth

„Kompozytorek nie ma…” – powiedziałam pod nosem jako mała dziewczynka, odkładając na półkę encyklopedię muzyczną. Na szczęście to już tylko wspomnienie z dzieciństwa. Kobiecy pierwiastek w historii muzyki staje się coraz bardziej dostrzegalny. Jedną z kompozytorek, która mnie obecnie fascynuje, jest Olga Neuwirth. Interesuje mnie jej wyobraźnia – to, jak odnajduje połączenia między różnymi przejawami działalności kulturalnej i to, w jaki sposób potrafi je ze sobą zespalać. Jej twórczość skłania mnie do rozważań o muzyce i możliwościach jej syntezy z innymi dziedzinami sztuki.

Neuwirth do muzyki współczesnej doszła dość nietypową drogą. Wyrastała na Franku Zappie i Milesie Davisie. Jej ojciec jest jazzmanem, ona sama pierwsze muzyczne kroki stawiała w grze na trąbce. Dopiero później zajęła się komponowaniem. Naukę kompozycji zaczęła pod kierunkiem swojego wuja Gösty Neuwirtha, potem kontynuowała ją w Konserwatorium Muzycznym w San Francisco (klasa kompozycji i teorii Elinora Armera, 1985–86), w wiedeńskiej Hochschule für Musik und Darstellende Kunst (klasa kompozycji Ericha Urbannera oraz Instytut Elektroakustyczny, 1987–93), wreszcie w paryskim IRCAM-ie u Tristana Muraila. Silny wpływ na jej działania kompozytorskie wywarły również spotkania z Adrianą Hölszky oraz Luigim Nono. Podczas pobytu w San Francisco studiowała także malarstwo oraz film w tamtejszym Art College. Międzynarodowa kariera Olgi Neuwirth rozpoczęła się w 1998 roku. Wówczas w ramach cyklu Next Generation na Salzburger Festspiele odbyły się dwa koncerty monograficzne poświęcone jej muzyce.
Twórczość Neuwirth to utwory orkiestrowe, kameralne, solowe, muzyka do filmów, projekty multimedialne, audiowizualne, sceniczne, teatralne. Kompozytorkę wyróżnia niesamowita elastyczność w łączeniu barw – w jej muzyce można odnaleźć zarówno nawiązania do twórczości Gustawa Mahlera, Igora Strawińskiego czy Milesa Davisa, jak i cytaty z muzyki ulicy (np. dźwięki katarynki). Neuwirth łączy ze sobą różne dziedziny sztuki i pokazuje, jak niezwykły wpływ na muzykę mogą mieć media, literatura, film czy teatr. To, co szczególnie urzeka mnie w jej utworach, to dający się z nich wyczytać chłód otaczającej nas rzeczywistości, a przy tym jakby brak zgody na to, co nas otacza. Niepokój egzystencjalny wyczuwalny w każdej warstwie jej utworów jest – moim zdaniem – jej znakiem charakterystycznym i czymś, co przyciąga, każe myśleć, odczuwać.
Podczas festiwalu Donaueschinger Musiktage 2015 miało miejsce prawykonanie utworu Olgi Neuwirth, którym dyrygował Matthias Pinscher – Le Encantadas o le avventure nel mare delle meraviglie na sześć zespołów instrumentalnych rozmieszczonych przestrzennie, sample i live electonics. Przez ponad 70 minut trwania utworu moja uwaga była skoncentrowana tylko i wyłącznie na nim. To było niesamowite przeżycie. Gdy wychodziłam z sali koncertowej, czułam w sobie jakąś niezrozumiałą zmianę, patrzyłam z lekkim otępieniem na październikowe słońce wpadające do wnętrza. Obserwowałam ludzi wokół. Czy oni też to tak przeżyli? Miałam wrażenie, że większość z nich zachowywała się podobnie do mnie.
 
Le Encantadas o le avventure nel mare delle meraviglie na sześć zespołów instrumentalnych rozmieszczonych przestrzennie, sample i live electonics
Wybrane utwory: 
Pallas/Construction na trzech perkusistów i live electronics (1996)
Elfi und Andi do tekstu Elfriede Jelinek na recytatora, czterech solistów i taśmę (1997)
Bählamms Fest, teatr muzyczny w 13 obrazach wg sztuki Leonory Carrington (1996/99)
…morphologische Fragmente… wg Wolfganga von Goethego na sopran, klarnet, skrzypce, wiolonczelę, fortepian i perkusję (1999)
Der Tod und das Mädchen II, muzyka baletowa na taśmę do tekstu Elfriede Jelinek (2000)
Construction in space na czterech solistów, cztery zespoły kameralne i live electronics (2000)
Lost Highway (Zagubiona autostrada), opera do libretta Elfriede Jelinek i kompozytorki na podstawie scenariusza Davida Lyncha i Barry’ego Gifforda (2002–03, rew. 2006)
Zefiro aleggia…nell’infinito… na fagot i orkiestrę (2004)
Kloing! na pianistę, fortepian CEUS wspomagany komputerowo i wideo (2007)
III Kwartet smyczkowy „in the realms of the unreal” (2009)
Remnants of songs…An Amphigory na altówkę i orkiestrę (2009)
American Lulu, reinterpretacja opery Albana Berga (2006–11)
The Outcast – Homage to Herman Melville, instalacja muzyczna – teatr muzyczny (2009–11)
Kloing! and a songplay in 9 fits Hommage à Klaus Nomi, teatr muzyczny (2011)
Eleanor dla śpiewaczki bluesowej i na zestaw perkusyjny, zespół i sample (2014–15)
Encantadas o le avventure nel mare delle meraviglie na sześć zespołów rozmieszczonych przestrzennie, sample i live electronics (2015)
Trurliade-Zone Zero, koncert na perkusję i orkiestrę (2015–16)
 
grafika tytułowa: by Charlie Zielinski, 2009 [edited] – Galapagos Islands, https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/
Powiązane artykuły
Figaro się (nie) rozwodzi – wywiad z Eleną Langer
Premiera Rozwodu Figara Eleny Langer odbyła się 17 lutego w Teatrze Wielkim w Poznaniu. Kontynuacja historii Hrabiego Almavivy i jego służącego Figara jest dotychczasowo największym dziełem scenicznym brytyjskiej kompozytorki rosyjskiego ...
Czytaj..
Sztuka a sprawa stanu
Często rozmawiamy o definicji sztuki, o tym, co przekazuje i jakimi sposobami; rzadko jednak zastanawiamy się, jaka jest jej funkcja i jakim celom służy w społeczeństwie. Sztuka zajmuje miejsce kluczowe dla ...
Czytaj..
Janusz Wawrowski || Sequenza
Sequenza, album wirtuoza skrzypiec Janusza Wawrowskiego wydany przez Warner Classics, jest jednym z tych, które zasługują na szczególną uwagę. I to nie tylko z powodu niezaprzeczalnej maestrii artysty. Gdy bowiem zastanowimy ...
Czytaj..
By Jazzart Dance Theatre (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons
„Legia wygrała z Barceloną 1:0”. „Za młodu często grywałem w ruletkę”. „Widziałeś, jak ona gra w tym filmie?” „Gram na skrzypcach od piątego roku życia.” O graniu mówimy w różnych ...
Czytaj..
Paint Urban Street City Graffiti Street Art Cool
Miniony wiek rozszerzył do ekstremum granice sztuki. Kiedy uczeni i krytycy stwierdzili, że pełnowartościowym dziełem może być pisuar albo pokryte fekaliami prześcieradło, odbiorcy stali się znacznie bardziej wyrozumiali. Dzisiaj długo ...
Czytaj..
Jedność muzyczna, jedność duchowa. IV Symfonia Pawła Łukaszewskiego
Niespełna miesiąc temu na całym świecie żegnano stary, 2016 rok. Nieco wcześniej wierni Kościoła Rzymsko-Katolickiego przeżywali zakończenie kolejnego roku liturgicznego, upływającego pod hasłem Bożego Miłosierdzia. Warto więc przy tej okazji ...
Czytaj..
Eivind Aarset i podróż między stylami
Z muzyką norweskiego gitarzysty Eivinda Aarseta spotkałem się pierwszy raz, słuchając albumu Dream Logic (ECM) nagranego przez duet Aarset–Jan Bang. Tych dwóch muzyków stworzyło kompozycje oparte na mrocznych, elektronicznych landscape’ach i ...
Czytaj..
http://requiem-records.com/pl/albumy/199,0
Nieustępliwy puls, prąca naprzód masa, brutalne uderzenia w matematycznej strukturze zagęszczonych punktów. Skupienie i podniosłość tanecznego misterium. W starożytnej Grecji muzyka, taniec i poezja stanowiły jedność. Xenakis koncentruje się na ...
Czytaj..
Frederic Leighton [Public domain], via Wikimedia Commons
Audycje muzyczne to przedmiot, który pojawia się w edukacji muzycznej przyszłego artysty w czwartej klasie szkoły muzycznej I stopnia. Następnie w różnych formach wędruje wśród innych przedmiotów aż do punktu, ...
Czytaj..
Figaro się (nie) rozwodzi – wywiad z Eleną
Sztuka a sprawa stanu
Janusz Wawrowski || Sequenza
Gdy artysta gra z odbiorcą
Geniusz czy hochsztapler? Fenomen Mra Brainwasha
Jedność muzyczna, jedność duchowa. IV Symfonia Pawła Łukaszewskiego
Eivind Aarset i podróż między stylami
Leszek Lorent – Tonisteon
Audycje muzyczne – jak pokazać dziecku zaczarowany świat

ŻANETA RYDZEWSKA

Żaneta Rydzewska (ur. 1991) – studentka Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina od roku 2011 w klasie klarnetu ad. dr. Wojciecha Mrozka, a od roku 2014 w klasie kompozycji prof. Stanisława Moryto. Jest laureatką Festiwalu Młodych Twórców i Festwalu Esperanto w Białymstoku, a także stypendystką programu J. i A. Kwaśniewskich "Młode talenty" (Fundacja Porozumienie Bez Barier) i Agrafka muzyczna.