Lars Gustafsson – Milczenie świata przed Bachem

Musiał istnieć świat

przed Sonatą D-dur, świat przed Partitą a-moll,

ale jaki świat?

Europa wielkich pustych pomieszczeń, bezdźwięcznych,

wszędzie nieświadome instrumenty,

gdzie Musikalisches Opfer i Wohltemperiertes Klavier

nigdy nie przebiegły przez klawiaturę.

Kościoły na pustkowiu, w których sopran z Pasji według św. Mateusza

splatał się w beznadziejnej miłości z miękkimi

ruchami fletu,

wielkie łagodne krajobrazy,

gdzie słychać tylko siekiery starych drwali,

zimą zdrowe głosy silnych psów

i – niczym dzwon – łyżwy na gładkim lodzie;

jaskółki, które latem gwiżdżą w powietrzu,

muszla, której słucha dziecko,

i nigdzie Bacha, nigdzie Bacha,

milczenie łyżew świata przed Bachem.

Lars Gustafsson (wiersz w przekładzie Zbigniewa Kruszyńskiego (z tomu "Dziwne drobne przedmioty", Znak, Kraków 2012)

Czy umiemy wyobrazić sobie świat bez muzyki Bacha? Albo bez Mona Lisy? Bez Romea i Julii, bez Wenus z Milo, bez egipskich piramid…?

Tak bardzo przyzwyczailiśmy się do istnienia genialnych i powszechnie znanych dzieł sztuki, że wydaje nam się, jakby były z nami od zawsze. Dziwnie uświadomić sobie, że nie są elementem naturalnego krajobrazu; przyszły tu w określonym punkcie historii, pojawiły się wśród nas, wyłaniając się z nieistnienia jak niespodziani goście.

Tego, co usłyszane, nie da się „odsłyszeć”, zobaczonego nie da się „odzobaczyć”. Dlatego nigdy nie zrozumiemy, czym było milczenie świata przed Bachem. Nasz odbiór zawsze będzie skażony znajomością późniejszych epok. Z tego powodu musi pozostać dla nas tajemnicą, jak chorał gregoriański czy renesansowe motety słyszeli i odczuwali ludzie, którzy nie mogli się nawet spodziewać, że w muzyce nastanie Jan Sebastian. A co dopiero wszystko to, co po nim…

Warto tu wspomnieć o Alainie Badiou, współczesnym myślicielu francuskim, który ukuł filozoficzną koncepcję wydarzenia. Rozumiał je jako coś radykalnie nowego, co wkracza w pustkę bytu i diametralnie zmienia świat, ukazując pewną prawdę o nim. Sztuka (obok polityki, miłości i nauki) była dla niego jednym z typów tak zwanej procedury prawdy: przestrzenią, w której urzeczywistniają się wydarzenia rewolucjonizujące nasze ścieżki myślenia. Za koronny przykład uważał dodekafonię Schönberga, ale nie protestowałby pewnie także przed wskazaniem Bacha.

Wiersz Gustafssona wydaje się mówić nam: świat bez Bacha był miejscem niepokojąco cichym, pogrążonym w dziwnym letargu. Pustą sceną, która dopiero czekała na prapremierę Musikalisches Opfer. Ludzie nie byli wcale tego świadomi. A jednak między słowami da się wyczuć dziwne napięcie, niezwerbalizowane poczucie braku.  Może i my czekamy dziś w muzyce na nowe wydarzenie, które sprawi, że powiemy: musiał przedtem istnieć jakiś świat, ale jak to sobie wyobrazić? [Maciej Papierski]

 

grafika w tytule: Lars Gustafsson Foto: By Frankie Fouganthin (Own work) [CC BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], via Wikimedia Commons
Powiązane artykuły
Maja Baczyńska || California dreamin’ | Drugie Niebo
p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px Helvetica; -webkit-text-stroke: #000000} p.p2 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px Helvetica; -webkit-text-stroke: #000000; min-height: 14.0px} span.s1 {font-kerning: none} Światów jest sporo Może niektóre Twoje światy ...
Czytaj..
Chóragan – Jazzowy Chór Wytwórni
Chóragan to cykl, w którym piszę o chórach, utworach wokalnych i tendencjach we współczesnej chóralistyce. Na pierwszy ogień idzie Jazzowy Chór Wytwórni z Łodzi – miasta, w którym spędziłem pięć lat ...
Czytaj..
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Capitoline_she-wolf_Musei_Capitolini_MC1181.jpg
Jackson Pollock – Wilczyca Analizę Wilczycy Jacksona Pollocka można by rozpocząć od postawienia sobie pytania: „co obraz przedstawia?” i nawet bez patrzenia na dzieło zaryzykować odpowiedź, że przedstawia wilczycę – trudno ...
Czytaj..
http://requiem-records.com/pl/albumy/199,0
Nieustępliwy puls, prąca naprzód masa, brutalne uderzenia w matematycznej strukturze zagęszczonych punktów. Skupienie i podniosłość tanecznego misterium. W starożytnej Grecji muzyka, taniec i poezja stanowiły jedność. Xenakis koncentruje się na ...
Czytaj..
Keith Jarrett – Wizjoner improwizacji
Improwizacja – w ramach danej dziedziny artystycznej – nie jest niczym innym jak kreatywnym poszukiwaniem własnego wyrazu. Mowa tutaj oczywiście o spontanicznym dostosowaniu się artysty do klimatu panującego podczas koncertu. ...
Czytaj..
Maja Baczyńska || California dreamin’ | Drugie Niebo
Chóragan – Jazzowy Chór Wytwórni
Jackson Pollock – Wilczyca
Leszek Lorent – Tonisteon
Keith Jarrett – Wizjoner improwizacji

MACIEJ PAPIERSKI

Maciej Papierski – ur. 1991, doktorant filozofii UKSW, poeta, laureat konkursu „Połów” organizowanego przez Biuro Literackie. Niebawem nakładem tego wydawnictwa ukaże się jego debiutancki tomik wierszy pt. „Zgubiona wizytówka”. Od 2014 publikuje artykuły poświęcone związkom literatury i filozofii w Magazynie Kontakt. Chętnie współpracuje z muzykami jako autor tekstów; opera „Kepler” Andrzeja Karałowa do jego libretta otrzymała w 2014 Proficiency Prize za walory artystyczne na międzynarodowym konkursie operowym w Miszkolcu (Węgry). W październiku 2016 we wrocławskim Narodowym Forum Muzyki odbyła się prapremiera suity piosenek dla dzieci z jego tekstami i muzyką Jana Krutula, „Zagrajmy w muzykę”. Sam posiada także wykształcenie muzyczne (organy).